Türk sinemasının ilk yabancı kadın oyuncusu: Rozali Benliyan

Varlık dergisinin Eylül sayısında yayınlanan “Vahram Balıkçıyan’ın Jamanak Gazetesinden İlk Kez Türkçeye Çevrilen Makaleleri” çalışması Türk sinemasının ilk yabancı kadın oyuncusu Rozali Benliyan’ın hayatına ışık tutuyor.

Varlık dergisinin Eylül sayısında Burak Süme'nin hazırladığı 'Vahram Balıkçıyan'ın Jamanak Gazetesinden İlk Kez Türkçeye Çevrilen Makaleleri' başlıklı çalışma, bizleri Türk sinemasının ilk yabancı kadın oyuncusu Rozali Benliyan ile tanıştırıyor.

Rozali Benliyan, Türk sinemasının ilk konulu Türk filmi olarak geçen Himmet Ağa'nın İzdivacı'nın (1914) başrol kadın oyuncusu. Vahram Balıkçıyan'a göre ise 1912 yılında Börekçi Kızı ve Besa adlı iki kayıp filmde daha oynamış. 20. yy başlarında eşi Arşak Benliyan'ın kurucusu olduğu Benliyan Heyeti'nde oyunculuk yapmış, Osmanlı-Türk tiyatrosunun çığır açan kadın figürleri arasında yerini almıştı. 1923 yılında eşi Arşak Benliyan vefat edince üç yıl daha sahne hayatına devam etmiş ve 1926 yılında Türkiye'den göçerek Varna'ya yerleşmiş, 1951 yılında ise hayatını kaybetmiş.

Börekçi Kızı filmini çekerken linç ediliyordu

Burak Süme, Jamanak gazetesinin 1910 ve 1962 yılları arasındaki tüm ciltlerini inceleyerek 1951 yılına ait dört ayrı makaleye ulaşmıştı. "Rozali Benliyan'ın Hayatından Önemli Kesitler” adını taşıyan bu makalelerde Türk sinema tarihini değiştirecek önemli ayrıntılar bulunuyor. Vahram Balıkçıyan'a göre Rozali Benliyan'ın tiyatro sahnesindeki başarısı Türk sinema tarihini de yakından ilgilendiriyordu. Benliyan Heyeti, 1912 yılında Rozali'nin de iştirakiyle Türkiye'de hazırlanan ilk Türk filmlerini çevirmişti. Börekçi Kızı ve Besa adını taşıyan bu filmler İngiliz ortaklığıyla çekilmiş, Avrupa'ya götürülüp sadece orada gösterilmişti. Filmleri çok beğenen İngilizler, Benliyan Heyeti'ni Londra'ya davet edip, Leblebici Horhor Ağa operetinin temsilini izlemişlerdir. Bunun dışında Rozali Hanım yine Türkiye'de çekilen ve aynı zamanda gösterime giren ilk filmin de kadın oyuncusuydu. Benliyan Heyeti'nin her akşam sahnelediği oyun listesinden aynı adla alınan bu piyesin filmi Himmet Ağa'nın İzdivacı idi.

Rozali Benliyan eski dönemin güç koşulları altında film çekerken birçok tehlike atlatmıştı. Mesela Börekçi Kızı filminin çekimleri sırasında, rolü gereği sevgilisiyle Eyüp Sultan mezarlığının yakınlarında buluşurlar. O kadar inandırıcı ve dikkat çekicidirler ki, onları hayretle izleyen semt sakinleri, onu gerçekten ahlaksız bir kadın zannedip, orada linç etmeye teşebbüs ederler. İnzibatlar galeyana gelen halkı ikna etmeye çalışıp, aslında bunun bir film çekimi olduğunu anlatmaya çalışsalar da, ortalığı sakinleştirmek mümkün değildir. Kışkırtıcı sözlerle büyük bir izdiham yaşanır, Rozali'yi darp etmeye yeltenirler. Film ekibi, inzibatların ve çevredeki iyi niyetli insanların yardımıyla onu küçük bir sandalla gözyaşları içerisinde karşı yakaya geçirir ve ani bir cinayetin eşiğinden son anda kurtarır.

1926 yılında Türkiye'den gitti

Leblebici Horhor Ağa operetinin "Fatine”si olarak anılan Rozali Benliyan sesi ve güzelliğiyle çok dikkat çekici bir kadındı. Aynı zamanda özel hayatındaki inişleri ve çıkışlarıyla, soğuk ve mesafeli tavırlarının altında yatan ulaşılmazlığıyla adeta bir Avrupai yıldızdı. Özellikle erkek dünyası içerisinde çizmiş olduğu sınırları ve sahnede koyduğu kaideleriyle adeta Rönesans dönemindeki "femme fatale” kadın figürünü temsil ediyordu. Yani çekiciliğiyle felakete neden olan kadın tipine sahipti. Saraylı prenslerden Saadettin Efendi, Rozali'ye kendisiyle evlenmesi için 10 bin altın vaat etse de, amacında başarılı olamadı.

Anne tarafından Rum, baba tarafından da Bulgar olan Rozali Benliyan, 1923 yılında eşi Arşak Benliyan vefat edince üç yıl daha sahne hayatına devam etmişti. Fakat maddi imkânsızlıklar nedeniyle heyet kısa bir süre sonra perdelerini tamamıyla kapatmış, Madam Rozali ise bir daha arkadaşlarıyla aynı sahneyi paylaşamayacak olmasının kederiyle suskunluğu tercih etmişti. 1926 yılında Türkiye'den göçerek Varna'ya yerleşmiş, 1951 yılında ise hayatını kaybetmiştir.

Yorumlar

YORUM YAZ