Teknolojide Kadın Derneği (Wtech) Yönetim Kurulu Başkanı Zehra Öney ile teknolojide kadının varlığı, iş dünyasında kadın olmak, içinde bulunduğumuz sosyo-ekonomik durumda kadınların konumlandırılması ve Wtech üzerine konuştuk.

Keyifli okumalar...

Teknoloji üretmek her zaman kariyer odağımdaydı

Wtech kimdir, amacı nedir? Bizimle paylaşır mısınız?

Teknolojide Kadın Derneği (Wtech), 31 Ocak 2019 tarihinde, bilim ve teknoloji alanlarında eksik olan ve gittikçe de eksikliği artacak olan, teknoloji alanında uzman, eğitimli insan ihtiyacını kapatmak için yatırım yapıp yetişmiş birey sayısını artırarak, Türkiye'yi teknoloji konusunda güçlü bir şekilde, küresel rekabette avantajlı bir ülke haline getirmek; böylece Türkiye'nin refah gücünü arttırmak için kuruldu.

Derneğimiz, yazılım, yapay zeka, derin makine öğrenimi, veri uzmanlığında, geleceği oluşturacak olan tüm teknolojilerde bireyleri, güçlendiriyor, uzmanlaştırıyor, istihdam garantili eğitimler veriyor, mentor rol model çalışmalarla bilim ve teknolojide insanları bir araya getiriyor. Bunu da oldukça güçlü bir network desteğini arkamıza alarak yapıyoruz.

Teknolojide Kadın Derneği olarak, teknoloji alanında insana yatırım yaparak, sektörde sayıca çok az olan kadın oranını arttırmak ve kadınlarımızın bu alanda kendi potansiyelini keşfetmesini ve fırsat eşitliğini sağlamak için çalışmalarımızı başlattık. Böylece bireylerin, teknoloji ile olan bağlılık ve farkındalığını arttırıyoruz. Odağımız her zaman insan ve çeşitlilik tabii ki. Ama özellikle kadınların AR-GE, inovasyon ve Üretimde yer almasını istiyoruz. Bunun yanı sıra, liselerde okuyan kız çocuklarımız ile Bilim, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik (STEM) alanlarında eğitim gören öğrencilerimize yetenek yönetimi, burs imkânı, network, rol model (mentor) destekleri sağlayarak teknolojide üretimde, bilimde ve buluşta motivasyonlarını arttırmayı amaçladık.

Wtech fikri nasıl oluştu? Buraya kadar hangi yollardan geçtiniz. Bize iş yaşamınızın dönüm noktalarını anlatabilir misiniz?

Öncelikle, ben bir teknoloji girişimcisiyim, 20 yıl bu sektörün içindeyim. Birçok kurumsal firmada yöneticilik yapmanın yanında ve kendi ajansımın da kurucu yöneticisiyim. Teknoloji üretmek her zaman kariyer odağımdaydı. Bunu yaparken geleceğin tamamen teknoloji ile değişeceğini öngördüm.

21. yüzyıl teknolojik gücün çağı olacak. Buna rağmen, etrafıma baktığımda teknolojide çalışan insan sayısının çok az olduğunu gördüm. Bir yandan yapay zekâ ve dönüştürücü teknoloji ışık hızıyla ilerlerken, bizim hız olarak çok ağır kaldığımızı hissettim. Birilerinin bir ışık yakması, liderlik yapması gerektiğini düşünerek birkaç yıl boyunca bu fikirlerimi üst düzey yöneticilerle paylaştım. Yöneticiler ve kurucu üyelerimiz ile ortak akılda buluştuğumuzda ise Wtech kuruldu.

Genç dinamik ve hızlı karar alan bir derneğiz. Yukarıda da bahsettiğim amaçlarımız doğrultusunda ışık hızıyla gidiyoruz. Vaktimiz yok.

Evet, çeşitliliğe inanıyoruz ama teknoloji alanında üreten kadınların sayısı çok az olduğundan, kadınlara pozitif ayrımcılık yapıyoruz. Bununla birlikte beni, bu noktaya taşıyan hayattaki yolculuğum esasında Teknolojide Kadın'ın örnek bir hikayesi. İş hayatına girdiğim zamanlar itibariyle sürekli bir değişim ve dönüşüm yaşadım. Ama bir kadın olarak kat ettiğim bu yolda teknoloji ile olan yolculuğumda kendimi her zaman yalnız hissettim. Sektörün içindeyken teknoloji erkek işidir şartlanmasıyla çok karşılaştım. Bu da erkeklerin teknoloji sektöründe sayıca fazla olmasından kaynaklanıyor. Bu bağlamda öncelikle teknoloji alanındaki gelişmelere yetişebilmek, ülke ekonomimizi güçlendirebilmek, ülkemizin mücadele etmek zorunda olduğu küresel rekabette elimizi kuvvetlendirmek ve gençlerin gelişim hedeflerine ulaşmalarını sağlayabilmek için kadın odağında çalışmanın önemine inanıyorum. Dernek olarak hedefimiz, kadın ve erkek çeşitliliğini sağlayarak ve teknoloji sektöründe üreten kadınların motivasyon kaybını ortadan kaldırarak, teknoloji ve insanın gücünü tam olarak kullanmak. Çeşitliliğe inandığımız için STEM programlarında okuyan genç kızlarımızı teşvik ederken, erkekleri de yalnız bırakmıyoruz.

Yapay zekada erkekler var ama kadınlar yok

Wtech'in çalışma alanları neler?

Derneğimizin üç tane odak noktası var: Eğitim, Wtech Platform, Araştırma ve Ölçümleme. Bu odak noktalarını ve derneğimizin kuruluş amacını temel alarak, teknolojinin inanılmaz bir hızla ilerlediği ve herkesin bu duruma adapte olmasının zorunlu hale geldiği bugünlerde, kadınların iş gücünü de arkamıza alıyoruz. Türkiye'nin ekonomik kalkınmasını gerçekleştirmesini desteklemek ve 2025'e kadar teknoloji alanında ihtiyacımız olacak 3.5-4 milyonluk istihdam açığının kapanmasını sağlamak için ülkemizde teknolojide uzman ve yetkin bireyin yetiştirilmesine somut katkı veriyoruz. İşte bu amaçla kurduğumuz Wtech Akademi'de %80 kadın %20 erkek kotasını gözeterek verdiğimiz teknolojik uzmanlık programlarımıza çeşitli fon destekleri almaya çalışarak ilerliyoruz. 3-5 yıl içinde 500.000 kişiye bu alanda uzmanlık eğitimi ve gerekli global ve lokal sertifikasyonları verebilmeyi hedefimize almış durumdayız. Wtech Platform da ise Türkiye çapında STEM alanında okuyan öğrencilere erişim sağlıyoruz. Bu açıdan Türkiye'de kurulmuş olan ilk platform. İnternet üzerinden özel sektör, kamu ve üniversitelerin projelerini bir araya toplayarak üniversite ve lise öğrencileri için bu projelere kolay erişim sağlayan yapı. Öğrencilerin, öz geçmişlerini paylaşarak, kendilerini ve fikirlerini ifade edebildikleri; projelerini sunabilecekleri bir kariyer ve yetenek alanı.

Salgın bizi evlerimize kapatmadan önce Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi ve Türk Alman Üniversitesi'ni fiziksel olarak ziyaret edebildik. Bugünlerde ise sosyal ağlar yardımıyla üniversite öğrencilerimizi destekliyoruz.

Araştırma ve Ölçümleme tarafında ise Türkiye'de teknolojide çalışma endeksini çıkarmak için alt yapımızı tamamlandı. Ölçemezsek yönetemeyiz diye düşündüğümüz için bu çalışmaya büyük önem veriyoruz.

Kadınların teknoloji alanında gelişmesinin neden bu kadar önemli olduğu üzerine de konuşalım mı?

Tabii. Aslında sorunuzun cevabı tam olarak şimdi vereceğim rakamlarda gizli. McKinsey yayınladığı bir raporda, 400 milyon ile 800 milyon arası bireyin otomasyonla yerlerinden olabileceğini ve 2030 yılına kadar da küresel ölçekte yeni işler bulması gerektiğini tahmin ediyor. Dünya genelinde ise 40 milyon ile 160 milyon arasında kadının 2030 yılına kadar daha kalifiye rollere geçmesi gerekecek. Biraz önce 3,5 milyonluk bir istihdam açığının oluşacağından bahsettim. Bu da PwC'nin tahminiydi.

Çok uzun süre teknoloji alanında çalışmış bir kadın olarak, girdiğim toplantılarda ve sektörel etkinliklerde fark ettiğim bir nokta oldu: Üniversitelerin STEM (Fen Matematik, Mühendislik, Bilim) alanında okuyan ve bu bölümlerden mezun olan genç kızlarımızın oranı %37'lerdeyken mezun olanların eğitimini aldıkları alanlarda kariyer hayatına devam etme oranı %10'lara düşüyor. TrustRadius tarafından bu yıl yayınlanan "Women in Tech” raporunda kadın mühendislerin %51'i tipik bir toplantıda her kadın katılımcıya beş veya daha fazla erkek katılımcı düştüğünü belirtmiş. Aynı araştırma kadınların teknoloji sektöründe mentör ve rol modelleri bulmasının erkeklere göre daha zor olduğunu ortaya koyuyor. Kadınların %44'ü kendi alanında mentör / rol modeli bulmayı oldukça zor bulmuş.

Bu, yapay zekada yarım olduğumuz anlamına geliyor: Erkekler var ama kadınlar yok. Yapay zeka kısmında tam performans göstermiyoruz. İstihdam kaynaklarımızdan tam olarak faydalanmıyoruz. UNESCO verilerine göre, dünyada bilim insanlarının arasında kadınların oranı %30'dan az. Wtech'de de yapmak için çalıştığımız şey yapay zekayı yönetebilecek, onunla yan yana çalışabilecek, bu teknolojinin altında ezilmeyecek bir uzman popülasyonu yaratmak. Bunu yapmak için kadınlara gelin bu işe girin, artık kolları sıvayın diyoruz. Erkekler zaten var. Onların yanında olarak, bu çeşitliliği sağlamak gerekiyor; çünkü bu insanlığın geleceği için çok hayati.

Wtech'in ulaştığı büyüklük ve gelecek hedefleri nedir? Şimdiye dek istediğiniz sonuçları alabildiniz mi?

Derneğimiz henüz bir yıl önce kuruldu. Oldukça genç ama bir o kadar da güçlü, yetkin, hızlı, yaygın bir sivil toplum kuruluşuyuz. Derneğimiz tarafından gerçekleştirilen her çalışma inanılmaz bir titizlikle oya gibi işleniyor. Hem etkin hem yüksek kalitede gerçekleşiyor. Klasik dernekten daha farklıyız.

Yeni dünyanın düzenine uygun şekilde, hızlı karar alıp programlı bir şekilde uyguluyoruz. Bizim için amaç skordur: Ne kadar insanı geliştirdik, yetiştirdik ve ne kadar kadını teknolojiye yetiştirdik, bunlara bakarız. Makyaja değil sonuca odaklanmış işler gerçekleştiriyoruz.

Ama buna rağmen kurulduğumuz ilk günden bu yana, üyelerimizle, gençlerimizle, şirketlerle diğer kurum ve kuruluşlarla dirsek temasını hiç kesmeden odaklı bir şekilde çalışıp, hızlı ve doğru kararlar verdiğimiz için, bugün çok iyi bir yerde olduğumuzu düşünüyorum.

Bir yıl önce, 60 kurucu üye kurum ve kişi ile yola çıktık. Bugün üye sayımız 135. Türkiye'nin önde gelen 90 kurumsal şirketi üst düzey temsiliyetleri ile derneğimizde kurucu üye olarak yer alıyor.

Bununla birlikte, salgın süreci bizi hiç yavaşlatmadı. Mart ortasından beri çalışmalarımızı evlerimizden büyük bir hızla sürdürüyoruz. Öncesinde ise derneğimiz misyonu kapsamında STEM öğrencileriyle 2020 buluşmalarına mart ayında başlamıştı. Başladığımız ziyaretlerimizle üniversiteler ve belediyeler dahil olmak üzere en başta gençlerimizin ve özellikle genç kızlarımızın teknolojide uzmanlaşması, Türkiye'nin kalkınma planına ve ekonomiye bu uzmanlıkları ile katılması için ülkemizin her bölgesinde dernek olarak bilfiil var olmayı planlamaktaydık. Ancak nisan ve haziran aylarında devam etmesi planlanan ve Türkiye'deki 15 illi kapsayan üniversite etkinlik programımız dünyayı etkisi altına alan Covid-19 nedeniyle fiziksel ziyaretler açısından aksamaya uğradı. Ama daha önce de belirttiğim gibi tüm çalışmalarımızı online ortamdan, hızlı ve odaklı bir şekilde sürdürüyoruz. Örneğin, Wtech Akademi kapsamında eğitimlerimizi online ortamda vermeye devam ediyoruz.

Gelecekte tüm STK'lar, özel şirketler, kamu ve akademi ile birlikte bir bütünlük içinde hareket etmemiz gerekiyor. Bunu yaparken, kurum ve bireylerin birbirlerinin yarattığı değerlere destek olması ve bu yaratımları gündeme taşıması lazım. Bunu yaparken, kadının güçlenmesini en önemli meselemiz haline getirmeyi hedefliyorum.

En önemli tavsiyem teknolojiyi iyice öğrenmeleri

Kadın girişimci ve kadın istihdamı konusunda yaptığınız projelerden bahseder misiniz?

Bu kapsamda, Wtech Akademi'de, DenizBank, Intertech, Microsoft Türkiye ve HumanGroup iş birliği ile istihdam garantili SQL Veri Tabanı Yönetimi eğitimini tamamladık. Dört ay boyunca, eğitim gören 16 kadın 4 erkek, mezunumuz gelecek ay global Microsoft sertifikalarını alacak ve kurucu üye kuruluşlarımızda istihdam edilecekler. Bununla beraber 14 başlık altında topladığımız eğitim serilerimizi Mayıs itibariyle sürdürmeyi planlıyoruz. Bir sonraki eğitimimiz olan Uluslararası Temel İş Analizi Eğitimi IIBA® Business Analysis Body of Knowledge (BABOK) standartlarıyla verilecek. Bu kapsamda sürekliliği olacak şekilde, verimlilik sağlamak açısından minimum 20 kişilik düzenli sınıflar açarak eğitimlerimizi sürdürmeyi amaçlamaktayız. İstihdam garantisi ile vermeyi hedeflediğimiz başka eğitimlerimiz de şu şekilde: Veri Analizi ve Raporlama Uzmanlığı, Android Mobile Developer, IOS Mobile Developer, İş Analisti, Veritabanı Yöneticisi (DBA), Pyhton Kodlama, DevOps, Java, .Net, Makine Öğrenmesi, Azure Data Science (Bulut Bilişim Uzmanlığı) Temel Veri Madenciliği, İş Analizi, Softskill Eğitimleri, Siber Güvenlik Uzmanı

İş hayatındaki ve girişimci kadınlara önerileriniz nelerdir?

Bu soruya gene kendi uzmanlık alanım çerçevesinde cevap vereyim. PWC'nin araştırmasına göre 2023 yılında yaklaşık 3,5 milyon STEM istihdamı bekleniyor. Bu ihtiyacın karşılanmasında lisans ve yüksek lisans mezunları esas alındığında yaklaşık %31 açık olacağı öngörülüyor. %31 dediğimiz rakam çok büyük bir oran. Bu açığı kapatmamız, bugünkü fırsat eşitsizliği ile mümkün değil. Resmin içine STEM mezunlarımızın özellikle de kadınların katılması şart. İnovasyon ve yaratıcılığın temelini STEM oluşturuyor. Dolayısıyla kalkınma ve büyüme STEM ile olacak. Kadınlara da öncelikle, bilimle ve uzmanlıkla uyumlu olmalarını öneriyorum.

İş hayatında olan veya girişimci kadınlara en önemli tavsiyem teknoloji ile olan aralarındaki açığı kapatmaları ve teknolojiyi iyice öğrenmeleri. Şu an, elimizin altında sürekli eğitim imkânı var. Bir işe girişmeden önce, uzmanı olmaları gerekiyor. Kullanacakları ürün, servis hakkında mutlaka eğitimini almalı ve kendileri uygulayabilmeliler.

Bununla birlikte beden, ruhun, beyin çok sağlıklı tutmaları ve olumlu düşünmeleri gerekiyor. Gelecekle ilgili fırsatları yakalayabilmek adına ciddi araştırmalar yapmalılar ve en kaliteli içerikleri takip etmeliler.

Yeni bir dünya düzenine gidiyoruz ve kimse geleceği şu an için tam olarak ön göremiyor. Sadece önsezilerimize güvenebiliyoruz. Önsezilerimiz geleceği kavrayabilmek için küçük ışıklar yakıyor. Bu ışıkları takip ederek akıllı ve sürekli güncel stratejilerle birlikte ilerleyeceğiz.

Diğer bir tavsiyem reddedilme korkusunu yenmeleri. Bilhassa bu zor günlerde… Çünkü bugünlerde yatırım neredeyse sıfıra düştü. Şu anda bir numaralı yatırım kriteri insan. Girişimcilere önerim; bu dönemde mevcut müşterilerine odaklanmaları ve ellerinde hali hazırda var olan ürünü veya yeni ürünleri geliştirmeleri.

Ben bir girişimci olarak, reddedilmenin aslında işinizin önemli bir parçası olduğunu söyleyebilirim. Bunu bir öğrenme deneyimi olarak kullanın. Her gün nasıl daha iyiye başarılıya gidersiniz? Reddedilerek ve geri dönüp tekrar deneyerek. Örneğin McKinsey & Company, COVID-19 salgının yarattığı toplumsal ve finansal şok ile kriz ortamından çıkmak için 5 adımdan oluşan bir aksiyon önerisi hazırladı: Çözümle, Direnç Kazan, Yeniden Başla, Yeniden Tasarla ve Reform Yarat.

Son olarak da kadınlar liderlik özelliklerini ve kadın olmayı kucaklamalı. Pek çok araştırma, kadınların "dönüşümcü” bir liderlik tarzı kullandıklarını ortaya koymuş. Bu, moral, motivasyon ve genel iş performansını geliştirmeyi amaçlayan liderlik tarzı. Esasen, kadınlar insanları bir araya getirmeye ve onlara ilham vermeye çalışıyorlar. İşte günümüzde ihtiyaç duyulan liderlik şekli de bu zaten. 10 Nisan'da Teknolojide Kadın Derneği olarak gerçekleştirdiğimiz webinarımızın bir bölümünü de yeni tip liderlik anlayışına ayırmıştık. Buradan çıkan sonuç, artık tüm dünyanın sağlık, eğitim, mutluluk ve gelirine katkıda bulunabilecek daha bilgili, daha çalışkan ve empati yapabilen lidere ihtiyaç duyduğuydu. Kadınların dönüşümcü liderlik tarzı işte yeni dünya düzeninin liderlik anlayışında ortaya çıkan açığı kapatacaktır.

İş dünyasında kadın olmanın avantaj ve dezavantajları üzerine de konuşalım mı?

Federal Reserve Banks of New York raporuna göre, girişimci kadınlar erkeklerle karşılaştırıldığında işe başlama ve finansman konusunda engellerle karşılaşıyorlar. Kadınların işini kaybetme olasılığı erkeklerden daha fazla çünkü birçok ülkede kadınların işgücü piyasasına katılımı genellikle geçici istihdam şeklinde.

Gözlemlediğim bir diğer dezavantaj ise, kadın girişimci veya üreticiler güven konusunda da arka planda kaldığı şeklinde. Büyük kuruluşlar, kadınların başında olduğu girişimlere fon verme konusunda imtina ediyor. Buna da kadının teknolojiyle ilişkisinin zayıflığı sebep oluyor. Kadınlar teknolojiye güçlü şekilde girerlerse çok daha başarılı olacaklarını düşünüyorum.

Bu zorluklara rağmen, birçok kadın girişimci bu belirsizlik zamanlarında işlerini ileriye taşımak için yaratıcı çevrimiçi stratejiler geliştiriyor. Covid-19 sırasında değer kazanmış pek çok uygulama ve bunların geliştiricisi kadınlar. Bugün Fortune 500'ün 63 yıllık tarihinde kadın yönetici sayısının zirvede olduğunu görüyoruz. Bununla birlikte, bu lider şirketlerin hala %6,4'üne denk gelen bir oran. Erkekler ve kadınlar kaçınılmaz olarak, iş yaklaşımlarını şekillendiren farklı deneyimlere ve geçmişlere sahip. Ama birbirine meydan okumak ve farklı düşünen insanlarla iş birliği yapmak, yaratıcılığı doğurur. Bu da organizasyonları ileriye taşıyan yenilikçi fikirleri teşvik eder. Teknik beceri ve bilgi kariyer başarısı için temel olmakla birlikte, artık yöneticiler "soft skill” sahibi olmayı da sürekli teşvik ediyor. Bunun önemi anlaşıldı. Etkili iletişim, empati ve öz-farkındalık gibi özelliklerin ölçülmesi zor tabii ama, bunlar oldukça değerli özellikler ve ve sonuçta gerçek bir fark yaratıyorlar. "Soft skill” sahibi olmak ve duygusal zekâ, iş dünyasındaki kadınlar için önemli bir rekabet avantajı sağlayabilir. Ayrıca TÜRKONFED Yönetim Kurulu Başkanı Orhan Turan, "Dünyada kadın istihdamının %1 artması gayri safi milli hasılayı 80 milyar dolar artırıyor. 2025 yılına kadar eğer tam cinsiyet eşitliği sağlanırsa dünya ekonomisine 28 trilyon Dolarlık ek katkı sağlamak mümkün” demişti. Yani kadınlar ayrıca muazzam bir ekonomik gücü temsil ediyor ve çok önemli tüketici görüşleri sunuyor.

Şu anki sosyo-ekonomik durumda kadınların konumlandırılmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Dijital girişimciler tarafından üretilen projeler ve platformlar, insanların farklı ülkelerde oturma ve çalışma izni zorunluluğunu ortadan kaldırarak sınırları yok ediyor. Bu salgın nedeniyle evden iş yaptığımız bugünlerde, Türkiye'nin free-lance çalışma sistemine hızla adapte olmak zorunda olduğunu görüyoruz. OECD, üye ülkelerdeki işlerin yaklaşık %14'ünün yüksek oranda otomatikleştiğini, %32'sinin teknolojik ilerlemeyle kökten dönüştürüleceğini belirtiyor. McKinsey & Company'nin yaptığı bir araştırma 2020 itibariyle toplantıların %94'ünün internet ortamında yapılacağını ortaya koymuş zaten. TOBB Başkanı M. Rifat Hisarcıklıoğlu, "Türkiye'yi dünyanın ilk 10 ekonomisi arasına sokmayı hedefliyorsak, kadınlara ihtiyacımız var. Kadınlarımızın işgücüne katılımını, erkeklerin seviyesine çıkarırsak, ekonomimiz yüzde 20 daha fazla büyüyecek. Diğer bir ifadeyle, milli gelirimiz 170 milyar dolar artacak ve 1 trilyon doları geçecek” dedi. Dolayısıyla kadınların bu rüzgârdan daha çok faydalanması gerekiyor. Kadınları da iş gücüne daha çok katıp, teknolojiyle bağlanarak çalışmalıyız. Tutkuyla çalışmalı, insana değer vermeli, bilimsel doğrulara hâkim olmalıyız. Kadının gücünü de arkamıza alarak teknolojiyi faydaya dönüştürmek lazım.

[email protected]

Kadinvekadin.net özel içeriğidir.