Psikolog G. Holmes'a göre, kendileriyle ilgili kuşkuları olan insanlar, eşlerinin kendilerine karşı duygularını sürekli zayıflatıyorlar ve bu, ilişki açısından çok kötü sonuçlar doğuruyor. Holmes 'Bu düşüncelerle gerçek arasındaki ilişki zayıftır' diyor ve ekliyor: 'İnsanlar kendileri hakkında olumsuz düşünceler besliyorlarsa, eşlerinin de onlar hakkında olumsuz şeyler düşündüğünü sanıyorlar; oysa yanılıyorlar.' Holmes, sağlıklı bir aşkın doğal bir gidişatı olduğunu, insanlar eşlerinin kusurlarını erdemlere dönüştürerek onlar hakkında olumlu yanılsamalar oluşturduklarını belirtiyor. Örneğin, inatçılık, ilkelilik olarak yorumlanıyor. Hiçbir işte dikiş tutturamayan erkek arkadaş, özgür ruhlu biri olup çıkıyor.

İnsanın eşine ya da çıktığı birine pembe gözlüklerle bakması, bir hata, hatta bir saflık işareti gibi görünse de, Holmes güçlü yanılsamaları olan eşlerin ilişkilerinin daha iyi olduğunu söylüyor. 'Olumlu yanılsamalar, gerçeği inkar etmenin değil, gerçekle mücadele etmenin bir işaretidir'. Öte yandan, Holmes ile psikolog Sandra L. Murray ile birlikte yaptığı çalışmalar, yanılsamaların yokluğunun da ayrılığın habercisi olduğunu gösteriyor. Ayrıca, olumlu yanılsamaları devam ettirme olasılığı en zayıf insanlar, benlik saygısı düşük olanlar.

Aslında ayrılığın en önemli habercisi, benlik saygısı düşük bir eş. Akılları kendileriyle ilgili kuşkularla dolu insanlar söz konusu olduğunda, yanılsama geri bildirim halkası ters yönde işliyor: Holmes, yersiz güvensizliklerin olumlu yanılsamaların gelişmesini engellediğini belirtiyor. Sonuçta, kendilerini olduklarından değersiz gören insanlar, eşlerine de yeterince değer vermiyor ve ilişkiden uzaklaşıyor, böylece kaçınılmaz bir ayrılık olarak gördükleri şeye doğru ilerliyorlar.

Murray'in en son araştırması, evliliklerde bu düzeneğin işleyişini gösteriyor: Evlilikte canı yanan özgüveni az bireyler, eşlerine 'daha soğuk, eleştirel ve reddedici' davranıyorlar. Öte yandan daha özgüvenli eşler, incinmeye 'eşlerine yakınlaşarak' tepki veriyorlar.

Benlik saygısı düşük bir insansanız, en azından bir çıkış yolunuz var: Sizin hakkınızda olumlu yanılsamalar yaratması için, benlik saygısı yüksek birini bulun. Holmes, iyi davranışlar gören insanların 'kendileri hakkında daha iyi şeyler düşündüklerini' ve 'benlik saygısı düşük insanalrın çoğunlukla özgüvenlerinin arttığını' bulmuş.

Julia M. Küçük