Diyabetli kişiler için ayak bakımı dikkat edilmesi gereken en önemli konular arasında yer alır. Çünkü vücut ağırlığını taşıyan ve büyük baskı altında kalan ayaklar, yaralanmalara en açık organdır. Ayak sorunlarının çoğu, uygun olmayan ya da yetersiz ayak bakımı ve ayakkabı sorunları ile ortaya çıkar. Tırnakların yanlış kesilmesi, tırnak batması, nasırlar, kesik, ayakkabı vurması, yanık, parmak aralarında ve tırnaklardaki mantarlar en sık rastlanan ayak yarası sebepleri arasında yer alır.

Ayak ve bacak damarlarındaki daralma ve benzeri dolaşım bozuklukları büyük önem taşıdığı için ayaklarına ayrıca özen gösterilmesi gerekir. Tedavisiz ve kontrolsüz diyabette bacak ve ayaklardaki sinirlerin işlevleri bozularak, ağrı, sıcaklık ve dokunma hissinde azalma oluşabilir. Bunun sonucunda, hissedilmediği için yaralanmalar fark edilmez; olaya enfeksiyon eklenir ve yara fark edildiğinde tedavisi çok zorlaşmış olur. Ayrıca ayaklara batabilen çivi, iğne gibi yabancı cisimlerin ağrısının hissedilmemesi de iltihaplara zemin hazırlar. Çoraplardaki kıvrımlar, ayakkabı yaralanmaları, ayakkabı içinde kalmış küçük kum ve benzeri maddeler, ayaklarda tahriş ve küçük yaralanmalara neden olabilir. Ancak his kaybından dolayı ağrı fark edilmediği için de yara ilerler. Ayaklarının üşüdüğünden yakınan ve ısınmak için ayaklarını soba ve kalorifere yaklaştıran diyabetlilerde yanık da ortaya çıkabilir. Tırnak batmaları ağrı vermediği için, hasta enfeksiyon oluşup ayak şiştiğinde durumun farkına varır.

Aşağıdaki durumlardan bir ya da bir kaçı ile karşılaşan diyabetli kişilerin ayaklarının tehlike altında olduğunu bilerek hızlıca tedaviye başlamaları gerekir.

- Ayak kuruluğu,

- Parmak aralarında mantar,

- Ayaklarda kabarcık ve su toplamaları,

- Nasır,

- Ayaklarda üşüme, duyu ve dokunmada hissizlik,

- Sigara içenlerde tırnaklarda kalınlaşma, şekil değişimi veya içe kıvrılma,

Diyabetik ayak belirtileri nelerdir

Ayaklarda;

- karıncalanma, uyuşma, his kaybı , sürekli üşüme hissi

- sıcak / soğuk ayrımında zorlanma

- baskı ve sürtünmeye maruz kalan kısımlarda aşırı kuruluk, nasırlaşma, kızarıklık ve çatlaklar

- zonklama seviyesine kadar varan ağrılar

- ayak bileğinde kırmızılık, şişlik veya ısı artışı

- açık yara, kesik, su toplanması, deride soyulma, iltihaplanma

- tırnak batması ve kalınlaşması

Günlük izlem

Ayakların günlük kontrolü oldukça önemlidir. Ayaklarınızı her gün kızarıklık, kesik, sıyrık, ısı artışı, mantar, kalınlaşmış sert deri bölgeleri, çatlak ve olası kabarcıklar açısından kontrol edin; bu konuda yakınlarınızın yardımını alın. Gerekirse ayak tabanını görmek için ayna kullanabilirsiniz.

- Ayaktaki şişmeler, deri rengindeki değişiklikler, ağrı, kaşıntı, batma, yanma gibi şikayetler; zayıf kan dolaşımı, ülser başlangıcı ve enfeksiyonunun işareti olabilir. Bu belirtiler varsa mutlaka bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Nasır yara varlığı

Nasırları, su toplamalarını kesmeyin, koparmaya çalışmayın, jilet, nasır yakısı, nasır giderici vb. kullanmayın; uygun şekilde tedavi edilmesi için bir sağlık kuruluşuna başvurun.

Yaralı ayağın hijyeni/temizliği

Ayağınızda yara varsa yara bölgesini ıslatmadan, ayağın diğer bölgelerini sabunlu bezle silin, durulayın, kurulayın ve nemlendirin. Böylece yeni kuruma ve çatlakların oluşumu önlenecektir. Yara bölgesinin ıslanmaması çok önemlidir.

Temas edilecek suyun ısısı

Banyo yaparken ve ayaklarınızı yıkarken suyun sıcaklığını termometre yardımıyla ya da dirseğinizle kontrol edin. Duyu kaybı nedeniyle suyun sıcaklığını fark edemeyebilir ve yanıklara neden olabilirsiniz.

Güneş yanığından korunma

- Plajda güneş yanıklarını önlemek için ayaklarınıza güneş koruyucu sürün.

Ayakları Yıkama - Kurulama

- Ayaklarınızı her gün sabunlu ılık suyla yıkayın, çok iyi kurulayın ve uygun bir krem yardımıyla nemlendirin. Kremi parmak aralarına ve tırnak kenarlarına sürmemeye dikkat edin, parmak aralarının nemli olması mantar enfeksiyonlarını arttırır.

Isıtıcılar için dikkat

Diyabet nedeniyle ayaklardaki kanlanmanın az olmasına bağlı, ayaklarınızın ısınmadığından yakınabilirsiniz. Böyle durumlarda ayaklarınızı kalorifer ya da herhangi bir ısıtıcıya dayayarak ısıtmayın, sıcak su şişesi, sıcak petler, elektrik sobası vb. kullanmayın; duyu kaybı nedeniyle sıcaklığı doğru hissedemeyebilirsiniz ve yanıklar gelişebilir. Ayaklarınızı ısıtmak için yün çorap ya da battaniye kullanabilir, gece çorap giyerek yatabilirsiniz.

Soğuk havalarda soğuğa karşı dikkat

- Çok soğuk havalarda ayaklarınızı donma tehlikesine karşı sık sık kontrol edin, astarlı ayakkabılar ve kalın çoraplar kullanın.

Tırnak bakımı

Tırnaklarınızı keserken cildinize zarar vermemeye özen gösterin ve tırnak batmalarını önlemek için düz kesin. Tırnaklarınız kalınsa suda yumuşatılıp kurulandıktan sonra kesin, görme sorununuz varsa kesim için yakınlarınızdan yardım alın. Tırnak kenarlarını hiçbir zaman sivri bir nesne ile temizlemeyin, gerekli ise diş fırçasıyla fırçalayın. Tırnaklarınızda kalınlaşma, şekil bozukluğu, batma sorunları varsa Podoloji (Ayak sağlığı) merkezlerine ve podologlara başvurun.

Çıplak ayak

- Evde, deniz kıyısında, kumsalda, çimenli alanlarda kesinlikle yalın ayak yürümeyin. Evde terlik ya da podologunuz tarafından önerilen sandaletleri kullanın; ev dışında ayağınızı çarpma ve yaralanmalardan koruyacak kapalı ayakkabılar tercih edin. Duyu kaybı nedeniyle yabancı cisimleri, yaralanmaları erken dönemde fark edemeyebilirsiniz ve yaralar gelişebilir.

Doğru ayakkabı ve çorap kullanımı

Uygun ayakkabı kullanımı diyabetik hastalar için son derece önemlidir. Ayaklarınızın podologunuz tarafından muayene edilmesi ve önerdiği ayakkabı/tabanlık/ortezlerin kullanılması gerekmektedir. Yapılan çalışmalar standart ayakkabı kullanan diyabet hastalarının, kendi ayak kalıbına göre yapılmış ayakkabı ya da ortez kullananlara oranla iki kat daha fazla ülser/ tekrarlayan ülserlerden yakındığını göstermektedir. Düzenli olarak muayene olun ve önerilen ayakkabıları, ortezleri mutlaka kullanın. Ayağınızı sıkmayan pamuklu çorapları kullanmayı tercih edin.

Diyabetik ayakkabı

Ayakkabılarınız bileğinizi tam kavramalı, ayaklarınızı yaralanmalardan korumak için kapalı olmalı, ayak parmaklarınızı sıkıştırmayacak genişlikte ve yükseklikte olmalıdır. Büyük ayakkabı sürtünme nedeniyle, küçük ayakkabı basınç oluşturması nedeniyle ayakta yara gelişimine neden olabilir. Podologunuz tarafından çıkarılan ayak kalıbına uygun ayakkabılar kullanın. Topuklu ayakkabılar ayak tabanında yük dağılımını bozdukları için kesinlikle kullanılmamalıdır.

Podolog Muhammet Korkmaz

Kadinvekadin.net özel içeriğidir.